12
feb

Liefde voor de literatuur

Schrijvers plakken ludieke pamfletten op gesloten boekhandels, uitgeverijen sturen paniekerige persberichten uit waarin ze zeggen bezig te zijn met ‘spotify voor boeken’ en alsof dat allemaal nog niet lullig genoeg is werd de koddige campagne ‘Ik lees Legaal’ gestart, nadat onderzoek had uitgewezen dat slechts 10% van de E-books op een gemiddelde e-reader, betaalde E-books zijn.

Het zijn de gebruikelijke stuiptrekkingen die voorafgaan aan grote veranderingen. Die stuipstrekkingen zijn goedbedoeld en inhoudelijk allemaal niet eens zo slecht, maar het wordt tijd dat de uitgeverijen en boekhandels echt met de tijd mee gaan; dat verdienmodellen worden herzien en oude, ingesleten patronen worden doorbroken. Tijd om de liefde voor het vak voorop te stellen en het helemaal anders te gaan doen. Een tijdrovend en soms onplezierig proces waar niet iedereen op zit te wachten. Maar gelukkig hoeven zij dit niet alleen te doen, want ze kunnen een voorbeeld nemen aan een oude, trouwe vriend: de schrijver.

Schrijvers zijn al eeuwenlang bekend met gebrek aan inkomsten en het leveren van gratis diensten, allemaal vanwege hun ongekende, onbegrensde liefde voor de literatuur.
Veel schrijvers zijn blij zijn dat ze worden uitgegeven en vinden het een eer om in de boekhandel te liggen. En ik ken geen enkele schrijver die niet graag een lezing in boekhandel geeft, ook al levert dat bijna nooit iets op. Sterker nog, vaak zijn de reiskosten voor eigen rekening. Zo’n lezing is goed voor de publiciteit van je boek en dus wat wil je nog meer?
Natuurlijk zijn er gradaties en lang niet alle schrijvers dragen een avondje voor in een schemerig cultureel buurthuis voor enkel een plakje cake. Maar het overgrote deel van Nederlandse schrijvers doet dat wel, alles voor de liefde voor de literatuur, nietwaar?
Om die liefde voor de literatuur te bekostigen (of vooral: de huur te betalen) hebben de meeste schrijvers er een baan naast. Ze organiseren literaire activiteiten, werken in restaurants, verkopen verzekeringen, schrijven opiniestukken voor landelijke dagbladen of werken als webredacteur. Het moet wel, want gemiddeld verkoopt een schrijver niet meer dan 1000 exemplaren van zijn roman. Veel van mijn collega’s zeuren daar niet over. Ze werken vijf dagen per week en schrijven ’s avonds en in het weekend, ideaal is het niet, maar het is niet anders.
Dan moet de liefde voor de literatuur wel heel groot zijn.

Allemaal leuk, die liefde voor de literatuur, maar intussen is iedereen in paniek. Alhoewel, de boekhandelaren die ik spreek, vertellen mij vaak dat ze niets te klagen hebben, ondanks de crisis. En dat is geen toeval, want de boekhandelaren die ik spreek, tref ik op literaire avonden, feestjes of op internet. Zij zijn actief in de literaire wereld en zijn aanwezig; ze organiseren leesclubs, verkopen boeken op literaire feesten (‘Vier boeken verkocht, maar dat maakt niet uit, het was een fantastische avond!’) of participeren in brainstorm-sessies van nieuwe literaire tijdschriften. Zij gebruiken Twitter en Facebook niet obligaat, maar met gemeende interesse en nemen actief deel aan literaire discussies. Door die interesse en het feit dat ze op de hoogte zijn wat er speelt in de literaire wereld, kopen zij heel anders in dan de gemiddelde boekhandel. Zij nemen het risico een debuut van een onbekende auteur aan te schaffen. Niet vanuit blinde loyaliteit, maar vanwege de literaire waarde die zij er aan toekennen op basis van eigen waarnemingen.
Zíj hoeven zich geen zorgen te maken.
Maar er zijn nog voldoende boekhandels die zich momenteel in degradatiezone bevinden. Dit zijn de boekenvakkers die er nog steeds van overtuigd zijn dat het boek zichzelf verkoopt. Die geen risico nemen en enkel de bestsellers inkopen, hun eigen winkel niet zien als een plek waar mensen over literatuur kunnen praten, koffie drinken en naar een lezing komen, maar zich gedragen als een doorgeefluik van de Boeken Top 10.
Boeken verkopen is meer dan een boek afrekenen.
Wees niet bang, doe er gerust iets naast. Vanuit de liefde voor de literatuur, net als al die schrijvers.

Een goed concept zie je in Amsterdam Oud-west, bij Books & Bubbles.
Boekhandel Books & Bubbles komt er openlijk voor uit dat zij nauwelijks kunnen overleven van de verkoop van boeken. Zij organiseren daarom boekenfeestjes en verhuren de ruimte voor presentaties en borrels. Het is een boekhandel die actief is op social media en zichtbaar is op literaire avonden. Dan sta je ín de literaire wereld. En ook belangrijk voor een winkelier; ze klagen niet.
Tot afgelopen week, want dankzij de regelwoede van de Gemeente Amsterdam, zal Books & Bubbles binnenkort de deuren sluiten. Als het geen maffiose directieleden zijn die boekhandels de nek omdraaien, dan zijn het die overijverige ambtenaartjes bij de gemeente wel.
Regels zijn regels?
Oké, maar er wordt toch al tientallen jaren (veel) alcohol geschonken in alle boekhandels waar al die oersaaie boekpresentaties plaatsvinden?
Lieve, leuke, creatieve boekhandels zó treiteren en pesten; dan moet de haat tegen literatuur wel heel groot zijn.

Net zoals we jaren geleden zagen in de platenindustrie, is er ook in de distributie van het boek veel aan het veranderen. Dat de meeste uitgevers de laatste jaren niet echt op hebben zitten letten, is een feit. De E-books zijn nog steeds te duur. De digitale versie van mijn laatste roman kost €9,99. Dat vind ik een redelijke prijs, voor mij is een tientje de bovengrens. Maar over het algemeen ligt de prijs van een E-book íets onder de prijs van een papieren boek. Alsof de uitgeverijen denken: als er al iemand zo gek is om het te kopen, laten we er dan in hemelsnaam flink op verdienen.
Ze moeten dus goedkoper, die digitale boeken. Het veelgehoorde argument van de uitgeverijen om de prijzen te verlagen tot onder een tientje is: daar kunnen we het niet voor doen. Dat is vanuit de bedrijfsvoering van de uitgeverij wellicht een legitieme reden, maar de consument heeft met dat soort argumenten helemaal niets te maken.
Daarnaast is de ontsluiting van het E-book naar de consument dramatisch. Het vergt nogal wat doorzettingsvermogen, kabeltjes en programma’s om een aangeschafte E-book op je e-reader te krijgen.

Over het digitaal aanbieden van literaire tijdschriften hoef ik het niet te hebben want geen enkel tijdschrift wordt digitaal aangeboden.
Geen enkele.
Zelfs Das Magazin, dat tegen alle ontwikkelingen in wél goed verkoopt, is niet in E-book-formaat verkrijgbaar.
Schokkend maar waar.
Heb ik een concrete oplossing voor al deze problemen? Nou, niet echt. Maar wat ik wel weet is dat ik tien jaar geleden stopte met het kopen van cd’s en massaal nieuwe muziek downloadde via obscure websites. En dat ik tegenwoordig betaal voor mijn muziek, omdat ik met twee drukken op mijn iPhone een cd binnenhaal voor een redelijke prijs. Gemak en een redelijke prijsstelling doen wonderen.

Soms kom ik nog in een platenzaak. Waar ze mij groeten als ik binnenkom, waar ik met die aardige meneer een praatje maak over muziek, waar ik een bak koffie krijg en een uurtje later met een glimlach en twee cd’s van volstrekt onbekende bands weer naar buiten loop.
Over liefde gesproken.

Reacties ( 1 )

Leave A Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *